شواهد جدید نشان می دهد که هورمونی در سلولهای ماهیچه ای وجود دارد که به آنها اجازه می دهد تا در صورت نیاز، مقدار زیادی قند را دریافت کنند. این فاکتور که می توان آن را از سلولهای بنیادی چربی هم استحصال کرد، می تواند بعنوان یک درمان جدید برای کاهش قند خون و بهبود متابولیسم به کار برود.

بنظر میرسد این هورمون مشتق از چربی می تواند بعنوان یک جایگزین خوب، بجای انسولین، یا همراه با آن به کار رود. می توان گفت این هورمون کاری مشابه انسولین انجام میدهد یعنی ارسال گلوکز از جریان خون به عضله.

جاناتان گرف از مرکز پزشکی دانشگاه تگزاس می گوید : ” مثل این است که درهای ورودی را به روی گلوکز باز کنید.”

تیم گرف با دستکاری سلولهای بنیادی چربی در موش ، میزان قند خون موشها را بطور قابل ملاحظه ای پائین آوردند. در این آزمایش میزان مصرف گلوکز در عضلات حیوانات، به دلیل افزایش ناقلین گلوکز در سطح سلولهای عضلانی، دو تا چهار برابر بیشتر شد. مساله جالب اینجا بود که حیوانات مورد آزمایش حتی ذخایر چربی خود را هم از دست دادند. یعنی شرایطی مشابه لیپودیستروفی (تحلیل رفتن چربی) که معمولا در شرایط کاملا متفاوتی رخ می دهد: یعنی در شرایط افزایش قند خون و بیماری دیابت.

آزمایشات بیشتر نشان داد که زمانیکه عضلات موشها در آزمایشگاه ایزوله شده و در معرض سرم خون قرار می گیرند، باز هم به جذب بالای قند ادامه می دهند. این تحول نه به خاطر تغییری در خود سلولهای ماهیچه ای، بلکه به خاطر دستکاری اولیه ای است که بر روی سلولهای بنیادی انجام شده است.

سیگنالهای هورمونی ایجاد شده فقط توسط سلولهای بنیادی چربی ایجاد می شوند و نه توسط سلولهای چربی که بالغ شده اند. . زمانیکه محققان سلولهای چربی بالغ را دستکاری کردند چنان تغییری در قند خون و عضلات مشاهده نکردند.

یافته های جدید نشان میدهد که این تعامل هورمونی بین سلول های بنیادی چربی و عضلات روشی است که می تواند برای درمان دیابت استفاده شود. گرف اضافه کرد : ” با خالص سازی این فاکتورهای مفید و استفاده این فاکتورها در درمان بیماران دیابتیک، کنترل قند خون ساده تر خواهد بود.

خیلی از کسانیکه جوش دارند و داشتند وبه پزشک متخصص پوست حداقل دو بار برای درمان جوش مراجعه کردند لااقل با نام این قرص اشنا هستند ، والبته بعضی یا بسیاری از مراجعین در مورد استفاده این قرص ترس و هراس دارند ونگران عوارض هستند وعلت این ترس به چند دلیل است اول اینکه گاها که مراجعین با نسخه پزشک به داروخانه مراجعه میکنند مسئول داروخانه شخص را میترساند که مثلا چرا دکتر شما این قرص را تجویز کرده ؟ این قرص عوارض زیادی دارد...

همچنین در خیلی موارد که مراجعه کننده نسحه پزشک را به مرکز بیمه برای تایید نسخه میبرد ( چون دارو گران است کسانی که دفترچه بیمه دارند قبل از مراجعه به داروخانه باید نسخه توسط قسمت تایید نسخ در بیمه تایید شود )  مسئول قسمت تایید نسخه که معمولا یک داروساز ویا یک همکار محترم پزشک عمومی است شخص را از عوارض این قرص میترساند وعلت اصلی ان هم اینست که بیمه ها باید 70 درصد مبلغ دارو را بپردازند لذا به نوعی میخواهند مراجعه کننده را از دریافت این دارو منصرف کنند . واز ان بدتر مردم عادی که پزشک هم نیستند هر گاه کسی را که این قرص را مصرف میکند می بینند به علت تبلیغات سو ، وعدم اشنایی حسابی شخص مصرف کننده را میترساند که مثلا این قرص چیه میخوری کبدت را از کار می اندازه و چه وچه ...
و اما ایا واقعا این قرص عوارض دارد ؟ و کمی هم اشنایی با این دارو که به نام ها واسامی مختلف تجاری رواکوتان ، اکوتان ، دکوتان ، اوراتان ، اکنوترن وو....تولید و در داروخانه ها فروخته میشود.
در قدیم کسانی که دچار جوش های اکنه و به گفته قدیمی ها جوش غرور نوع شدید میشدند بعد از انکه داروهای زیادی مصرف میکردند و خوب نمیشدند نهایتا پزشک معالج طبق سنت طب در ان زمان تعداد زیادی قرص ویتامین ا در روز و بمدت طولانی برای فرد مبتلا تجویز میکرد ، با توجه به اینکه ویتامین ا با دوز بالا خصوصا بمدت طولانی عوارض زیادی ایجاد میکرد با پیشرفت علم محقیقین قرص اکوتان را از ویتامین ا ساختند و درواقع اکوتان از ترکیبات ویتامین ا و نوع سنتتیک ویتامین ا می باشد و در درمان جوش با دوز یا مقدار خیلی کمتر از ویتامین   ا تجویز میشود وبسیار هم موثرتر است ونهایتا هم کم عارضه تراست .
در مورد عوارض دارو انچه که در ذهن عوام و حتی بعضی از همکاران دارو ساز هست واقعا صحت ندارد ، بله هر دارویی ممکن است عوارض داشته باشد خصوصا زمانیکه خودسر ونابجا و بدون چک اب و بدون تجویز پزشک متخصص مربوطه تجویز شده باشد ویا اینکه با مزاج فرد مصرف کننده سازگار نباشد ، اولا هر داروی خاص در حیطه تخصص یک پزشک خاص است مثلا اکوتان در حیطه کاری پوست وباید توسط متخصص پوست تجویز شود یا دارویی به نام دیگوگسین که یک داروی قلبی است باید توسط متخصص قلب تجویز شود .
لذا فرد متخصص ابتدا یک کفه ترازو یعنی بیماری و دردسرهای ناشی از ان مشکل شخص مبتلا را اندازه گیری میکند و در کفه دیگر ترازو ان داروی مخصوص را میگدارد و اگر کفه فوائد ان دارو در علاج ان بیماری بر عوارض احتمالی ان دارو بیشتر بود  انگاه ان دارو را تجویز میکند ، مثلا شخصی که دچار جوش شدید هست و پزشک معالج یقین دارد این فرد حتی با مصرف چند ماه  مداوم از انواع انتی بیوتیک ها وانواع محلول ها هم خوب نمیشود لذا این قرص را تجویز میکند ، یا حتی فردی دچار جوش شدیدی هم نیست ولی میگوید من از مالیدن محلول و خوردن انواع انتی بیوتیک در زمان های مختلف ( هنگام عود اکنه ) خسته شده ام.
انگاه پزشک پس از بررسی وضع عمومی بیمار ( سن ، جنس ، سلامت جسم و روح وعدم داشتن بیماری خاص ) این دارو را تجویز میکند و مهمتر ان با توجه به اینکه دوره مصرف این دارو طولانی و چند ماه  است به فواصل هر دو تا سه ماه  یک بار نیاز به چک اپ ازمایشگاهی  دارد بخصوص از لحاظ سلامت  کبد   و چربی خون ،  پس این دارو مثل بسیاری از داروههای تخصصی باید توسط پزشک متخصص ان دارو تجویز وپیگیری شود و در مورد این دارو یعنی اکوتان به محض اینکه پزشک با معاینات بالینی  دوره ای وازمایشگاهی احتمال عوارض را در بیمار خود را دهد سریع دوز دارو را کم ویا حتی دارو را قطع میکند و در عمل هم 8 نفر از ده بیمار مبتلا به اکنه متوسط تا شدید که این دارو را تحت نظر پزشک مصرف کردند بدون عوارض جدی و  مهمی  توانسته اند تا اخر دوره درمان را ادامه دهند ، بیشترین عارضه ای که در مصرف کنندگان این دارو ایجاد میشود ( اغلب مصرف کنندگان ) خشکی لب و سپس حشکی پوست است که با تجویز استیک  چرب کننده های لب و مرطوب کننده های پوستی مشکل خشکی پوست کم میشود   و البته عوارض متعدد  دیگری هم دارد ولی همه افراد دچار تمام عوارض نمیشوند و اگر هم شخصی دچار بعضی از عوارض شود با تنظیم دوز دارو توسط پزشک ( مثلا کاهش دوز مصرفی یا حتی  تجویز با دوز  کم ) معمو لا مشکل حل میشود
ایا میشود با تست ازمایشگاهی فهمید که شخص مشکل کبدی دارد ؟ بله با تست خون و سنجش سطح   انزیم های کبد مثل SGPT / SGOT/ ALK.P / وبیلی روبین ) در ابتدای درمان و دو تا سه ماه بعد از درمان میتوان متوجه شد که مثلا کبد فرد تحمل دریافت این دارو را ندارد لذا با این تست و همچنین ازمایش چربی خون پزشک متخصص  میتواند در مورد شروع دارو و مهمتر ادامه دارو تصمیم صحیح بگیرد
مهمترین نکته در مورد این دارو اینست که عوارض احتمالی ان برگشت پذیر است مثلا اگر فردی به علت مصرف این دارو دچار چربی خون شود بدنبال قطع این دارو چربی خون نرمال میشود ، لذا زمانی یک دارو را پر عارضه و پر ریسک وخط می نامند که اگر فرد مصرف کننده دچار عوارض مهمی شد عوارض ان دارو بعد از قطع دارو هم پابرجا باقی بماند و حتی با مرور زمان هم از بین نرود که در مورد این دارو یعنی اکوتان این نکته صدق نمیکند فقط نکته مهمی که در تجویز این دارو باید دقت کرد این است که اولا این دارو در خانم هایی که احتمال بار دار شدن دارند تجویز نشود و دوم اینکه این دارو به فردی که دچار چربی خون وخصوصا دچاربیماری یا  نارسایی کبد و کلیه  هست یا زمینه بیماری کبدی و کلیه دارد تجویز نشود که البته این دو نکته در مورد تجویز بسیاری از داروها صدق میکند
در ضمن در بعضی از اذهان اینطور جا افتاده که اگر خانمی این دارو را مصرف کند به علت عوارض شدید جنینی تا چند سال نمیتواند بچه دار شود که این مورد هم صحت ندارد و درواقع خانمی که این دارو را مصرف کرده  اگر بخواهیم خیلی با احتیاط توصییه کنیم میتواند شش ماه بعد باردارشود ( هر چند طبق کتب علمی معتبر شخص میتواند بعد از سه ماه بدون نگرانی ازایجاد عوارض جنینی باردار شود وحتی بعضی کتب علمی یک ماه را هم ذکر کردند  )  ولی نکته مهم این است که پزشک و فرد مصرف کننده یقین حاصل کند که باردار نمیشود و تنها راه مطمئن استفاده از قرص جلوگیری یا ای یو دی است . البته دارویی شبیه اکوتان به نام تیگازون وجود دارد که در بعضی از بیماری های صعب العلاج مثل صدف یا پسوریازیس نوع شدید تجویز میشود ودر مورد این قرص خانم مصرف کننده نباید تا دو سال بچه دار شود وشاید بعضی از داروسازان این قرص یعنی تیگازون را با اکوتان اشتباه میگیرند
و اما نکته اخر بعضی ها میگویند ایا ارزش این را دارد که یک شخص برای درمان جوش صورت یا بدن چند ماه این قرص را مصرف کند ؟
ما پزشکان متخصص میگوییم اولا به نوع جوش بستگی دارد اینکه شدید است یا خفیف ؟ اسکار یا جوشگاه به جا میگذارد یا نه ؟ با درمان های ساده خوب میشود یانه ؟ ایا فرد مبتلا به اکنه از اکنه انهم بمدت طولانی رنج میبرد یانه ؟ برایش مهم است یا نیست ؟  ایا اگر خود شما دو سال دچار جوش باشید و به شما بگویند تا ده سال دیگر هم جوش میزنید ایا .........؟
معمولا  کسانی به فرد مصرف کننده این دارو ایراد میگیرند و این حرف ها را میزنند که دچار جوش نبوده اند یا کسی از نزدیکان ایشان دچار این مشکل نبوده . لذا در این عصر وزمانه که زیبایی برای بسیاری خصوصا خانم ها مهم است و اسکارهای به جای مانده از جوش بسیار عذاب اور ، و درمان ان بسیار گران است ( چرا که تنها درمان موثر جای جوش لیزر است ) لذا پزشک متخصص عملا با این افراد به نوعی زندگی کرده وبا این علم که مدت جوش زدن یک فرد معمو لا طولانی ( چند سال ) است واحتمال اسکار وجوشگاه زیاد و درمان ان هم گران ، و داروههای دیگر ( مثل انواع انتی بیوتیک ها ) هم کم اثر و موقت هستند در نتیجه متخصصین این دارو را در خیلی موارد خصوصا در مورد جوش های شدید و اسکار گذار تجویز میکنند و معولا هم بیمارانی که طی چند ماه تحت نظر پزشک با این دارو درمان میشوند از نتیجه درمانی ان راضی هستند و البته گفته شد به بعضی از بیماران هم این دارو نمی سازد  ( مثلا درد استخوان ومفااصل وسایر مشکلات دیگر )  و پزشک معالج مجبود به کاهش دوز مصرفی یا حتی  قطع زود هنگام دارو میشود
بدون انکه بترسید عوارضی را که ممکن است هنگام مصرف اکوتان ایجاد شود نام میبرم ، فقط دلهره نداشته باشید چرا که هر کس دچار تمامی این عوارض نمیشود در ضمن عوارض دارو به سه علت بستگی دارد اول بیماری زمینه ای فرد مثلا کسی که بیماری کبدی یا کلیوی ویا .....دارد که اصلا نباید این دارو را مصرف کند ،دوم استعداد ذاتی فرد بعضی از افراد بطور ذاتی و سرشتی زیاد دچار عوارض دارویی میشوند و به قول عوام میگویند خیلی از داروها را که ما مصرف میکنیم بمون نمیسازه مثلا دچار بدن درد میشوند یا سردرد  ، یا مشکلات گوارشی و یا حساسیت پوستی و غیره...... در این گروه حتما داروی اکوتان باید با دوز پایین تجویز گردد والبته به توصییه پزشک معالج وتحت نظر ایشان وانگاه اگر دارو به شخص نساخت دارو قطع شود . و سوم مهمترین عامل در ایجاد عوارض دوز دارو است بسیاری از عوارضی که برای اکوتان یا بسیاری دیکر از داروها در کتاب ها یا بروشورهای دارویی نام میبرند زمانی است که شخص دارو را با دوز بالا و برای مدت طولانی مصرف کند که در این صورت چک اپ های دوره ای بالینی و ازمایشگاهی توسط پزشک بسیار لازم وحیاتی است
و اما عوارضی که ممکن است طی مصرف اکوتان  ایجاد شود (  توجه به سه نکته مهمی که ذکر شد بسیار مهم است  )
ابتدا عوارضی که خیلی مهم نیستند و در خیلی از موارد با توصیه هایی که پزشک میکند قابل تحمل یا رفع میشود والبته گاها هم باید دارو قطع شود و باز تاکید میشود همه افراد دچار این عوارض نمیشوند
خشکی لب ، خشکی پوست بخصوص دست وپا و سپس بدن و در اخر خشکی  صورت ، اگزما یا قرمزی همراه با خشکی خصوصا در دست ، خشکی مخاط  خصوصا خشکی بینی ( گاها همراه با خونریزی ) و خشکی چشم  ، درد اسکلتی عضلانی  ،  بدن درد  و کفتگی شبیه  انفلوانزا ، سردرد ، درد قائدگی ، بهم خوردن نظم پریود ،  ریزش مو ، عوارض گوارشی مثل نفخ شکم ، ا اسهال و.......حساسیت های پوستی و سایر عوارض غیر مهم دیگر .................
واما عوارض مهم که خصوصا در افراد ی  که زمینه ان عوارض را از قبل دارند یا اینکه در دوزهای بالا و مدت طولانی مصرف دارو  اتفاق می افتد ومعمولا هم باید دارو قطع شود
افزایش انزیم های کبدی که زنگ خطری برای اسیب کبد است وباید دارو قطع شود  و البته با ازمایش دوره ای مشخص میشود ،  افزایش چربی خون که با ازمایش مشخص میشود و در خیلی از موارد با توصییه های  رژیم غذایی و دارویی و کم کردن دوز دارو توسط پزشک چربی خون کنترل میشود در غیر اینصورت باید دارو قطع شود ، کسانی که اوره یا کراتینین بالا دارند واحتمال مشکل کلیه دارند که اصلا نباید دارو تجویز شود ، قند خون اگر شخص دیابت اشکار وحتی دیابت خیلی خفیف دارد نباید دارو تجویز شود ، اگر کسی در مصرف الکل زیاده روی میکند نباید دارو تجویز شود واگر هم الکل کم مصرف میکند باید مرتب ازمایش کبد داده شود ، کسانی که مشکل عروق روده یا معده دارند و در خطر خونریزی هستند وسابقه ان را دارند نباید این دارو را مصرف کنند ، یکی دیگر از عوارض احتمالی  افسردگی است که اگر خیلی خفیف باشد و با دوز کم اکوتان باعث تشدید افسردگی نشود مانعی ندارد ولی بالعکس ........... در افسردگی متوسط وشدید نباید این دارو تجویز شود ، وو.....
واما مهم خانم هایی که میخواهند طی شش ماه اینده باردار شوند این دارو را مصرف نکنند ، البته از لحاظ علمی ثابت شده که حتی اگر کسی یک ماه قبل این دارو را مصرف کرده و قطع کرده واکنون باردار شده عوارضی ایجاد نمیشود لذا نیاز به سقط جنین نیست ولی اگر از یک ماه قبل دارو را مصرف کرده باشد باید به پزشک قانونی مراجعه کند تا تصمیم و رای برای سقط جنین صادر شود البته در این مورد هم دوره  و دوز مصرف شده خیلی مهم است مثلا اگر کسی بیست روز قبل از بارداری مثلا بیست عدد قرص مصرف کرده باشد هر چند احتمال عوارض جنینی است ولی درصد ان پایین است در مقایسه با کسی که مثلا قبل از بارداری 100 عددد اکوتان مصرف کرده
ایا تمام کسانی که از یک ماه قبل از بارداری تا یک  ماه اول بارداری بدون انکه فهمیده باشند و این قرص را مصرف کرده باشند  دچار عوارض و نقص  در جنین خود میشوند ؟ در کتب علمی نوشته اند که 25 درصد این افراد دچار نقص جنینی میشوند ولی مشکل این است که دقیقا نمیشود تشخیص داد که کدام خانم باردار مصرف کننده این دارو دچار نقص در جنین خود میشوند وکدام نمیشوند لذا معولا قبل از ماه چهارم بارداری که هنوز روح به جنین ملحق نشده با مجوز پزشکی قانونی مجوز سقط داده میشود
توصییه مهم با دختر خانم ها اگر دچار جوش هستید خصوصا اکنه اسکار گذار یا شدید یا حتی جوش متوسطی که شما را عذاب میدهد اگر تمایل به درمان مثر جوش با اکوتان را دارید حتما قبل از ازدواج درمان را با تجویز   تحت نظر پزشک متخصص پوست  انجام دهید  در غیر اینصورت بعد از ازدواج معمولا متخصصین این دارو را تجویز نمیکنند چون ........
و اما پرسش اخر ایا اگر کسی بطور کامل تحت درمان با اکوتان قرار گیرد ایا برای همیشه از شر جوش خلاص میشود ؟ متاسفانه خیر ، از هر ده نفری که بطور کامل تحت درمان با اکوتان قرار گرفته اند سه نفر بعد از چند ماه تا چند سال مجددا دچار عود اکنه میشوند خصوصا خانم هایی که مشکلات هورمونی دارند ( اکنه هورمونی ) بیشتر دچار عود میشوند  ، البته حداقل یک نفر از سه نفری که دچار عود یا برگشت اکنه میشوند دیگر شدت اکنه بمانند قبل از درمان با اکوتان نیست ، ولی این درصد عود ( 20 تا 30 درصد ) در مقایسه با داروهای دیگر مثل انواع انتی بیوتیک ها و داروهای هورمونی مثل دیان و اسپیرینولاکتون و......بسیار کمتر است حتی در تجربه وعمل دیده شده که در بسیاری از موارد  درمان با دوز بسیار کم اکوتان موثر تر از درمان با دوز بالای داروههای دیگر است  برای همین است که درابتدای مبحث گفته شد اکوتان موثرترین داروی جوش است.

متفورمین به عنوان  یک داروی شناخته شده در درمان PCOS مصرف می شود.این دارو باعث کاهش تستسترون،کاهش حجم تخمدانها و افزایش حساسیت به انسولین میگردد.با این حال برخی از مطالعات عدم بهبودی اختلال لیپیدی در این بیماران را نشان دادند.با این پیش فرض استاتینها در درمان PCOS وارد شدند.

در مطالعه که توسط Beata Banaszewska و همکارانش بر روی136 بیمار مبتلا به PCOS انجام گردید،اثرات درمانی متفورمین با دوز 850 میلی گرم 2 بار در روز و سیمواستاتین 20 میلی گرم روزانه و همچنین درمان ترکیبی این دو دارو با یکدیگر مقایسه گردید.نتایج این مطالعه نشان داد که در هر سه گروه میزان آکنه ، میزان کاهش در هیرسوتیسم، کاهش در BMI وبهبود مارکرهای التهابی و اندوتلیال نتایج یکسانی داشته است.

در گروه سیمواستاتین به طور محسوسی پروفایل لیپیدی بهبودی نشان داد و (dehydroepiandrosterone sulfate (DHEAS کاهش داشته و حساسیت به انسولین نیزافزایش نشان داد.همچنین درمان ترکیبی مزیتی به سیمواستاتین به تنهایی نداشت. این گزارش حاکی از باز شدن یک مسیر تازه در درمان بیماران است.اگرچه با توجه به کمی مطالعات در این زمینه استفاده روتین از استاتین ها به این منظور پیشنهاد نمی شود.

منبع: J CLIN ENDOCRINOL METAB 2009;94:4938-4945

افزایش ریسک شکستگی  در اثر مصرف تیازولیدین دیون ها یافته شناخته شده ای است.اما آنچه که در مونوگراف داروهای rosiglitazone و pioglitazone ذکر شده است به طور مشخصی حاکی از افزایش میزان بروز شکستگی در خانمها است.همچنین شکستگی ها در ناحیه دیستال (مانند شکستگی های دست و پا، زیر زانو و زیر آرنج) افزایش داشته است. در June_, 2010یافته های یک مطالعه بزرگ جمعیتی (population-based study) نشان داد که مصرف تیازولیدین دیون ها در مردان میانسال نیز باعث افزایش ریسک شکستگی شده است. نتایج این مطالعه در هفتادمین نشست ADA ارائه شده است.بنابر این مطالعه افزایش ریسک شکستگی محدود به ناحیه دیستال نبوده و همچنین مردان نیز مانند خانمها در معرض این عارضه قرار دارند. برای مطالعه بیشتر می توانید به آدرس زیر مراجعه فرمایید:

American Diabetes Association (ADA) 70th Scientific Sessions: Abstract 0074-OR. Presented June 26, 2010

داروي جديدي  در درمان ديابت نوع 2 مي باشد كه به‌صورت مستقل از انسولين عمل مي‌كند و باعث كاهش باز جذب گلوكز از كليه‌ها مي‌شود. تجويز هم‌زمان اين دارو به همراه متفورمين، گزينه‌ي درماني جديدي در درمان بيماران مبتلا به ديابت نوع 2 محسوب مي‌شود. که با مصرف متفورمين خوراکي به تنهايي كنترل نشده اند.

Dapagliflozin يك مهار كننده‌ي انتخابي Sodium-glucose cotransporter-2 مي‌باشد كه با جلوگيري از باز جذب كليوي گلوكز و تسهيل دفع ادراري گلوكز اعمال اثر مي‌كند.نتيجه اين امر، كاهش قندخون ، بدون تأثير روي سيستم وابسته به انسولين مي‌باشد. خيلي از مشكلات ناشي از ديابت، به‌علت غلظت بالاي قندخون مي‌باشد، بنابراين توانايي كاهش سطح قندخون ، هدف اصلي داروهاي جديد ضد ديابت محسوب مي‌شود. با توجه به اين كه دارو به صورت مستقل از انسولين عمل مي‌كند، مي‌تواند يك داروي مناسب در درمان ديابت طي هر مرحله از روند بيماري باشد .اين دارو بايد با ساير درمان های حاضر سازگاری داشته باشد.

يک مطالعه چند مرکزی بر‌ روي 534 بيمار بزرگسال مبتلا به ديابت نوع 2 كه روزانه حداقل 1500mg متفورمين روزانه جهت كنترل قندخون خود دريافت كرده‌اند ولي نهايتاً كنترل قندخون مناسبي نداشته‌اند، صورت گرفته است. شركت كنندگان به‌صورت تصادفي جهت دريافت يکي از سه دوز مختلف دارو (2.5mg و5mg و 10mg ) يا پلاسبو روزي يك‌بار به صورت خوراكي، تقسِيم بندی شدند. والبته دوز دريافتي متفورمين مانند قبل همچنان ادامه يافت. نتايج حاصل از مطالعه نشان داد متوسط سطح HbA1C به ميزان %3/0 در گروه دريافت كننده‌ي پلاسبو،% 67/0در گروه دريافت كننده‌ي2.5mg Dapagliflozin و7% در گروه دريافت كننده 5mg از Dapagliflozin و% 85/0 در بيماران دريافت كننده‌ي 10mg Dapagliflozin كاهش نشان داده است.

ميزان وقوع هيپوگليسمي در هر دو گروه مشابه بوده است. البته ميزان وقوع عفونت‌هاي دستگاه تناسلي در افراد گروه دريافت كننده‌ي دپاگليفلوزون 13- 8%ودر گروه دريافت كننده‌ي پلاسبو 5%بوده است. اين امر احتمالاً ناشي از دفع گلوكز اضافي از ادرار مي‌باشد . هيچ تغييری در ميزان عملكرد كليه‌ها در اين مطالعه ديده نشد . عوارض جدي تنها د ر17 بيمار ( 4 مورد درهر گروه دريافت كننده‌ي دارو و 5 مورد در گروه دريافت كننده‌ي پلاسبو) گزارش شده است.

هم‌چنين در اين مطالعه كاهش وزن در گروه دريافت كننده‌ي دپاگليفلوزون بيشتر از گروه دريافت كننده‌ي پلاسبو بود. متوسط كاهش وزن 0.9kg در بيماران دريافت كننده‌ي پلاسبو , 2.2kgدر گروه دريافت كننده‌ي 2.5mg از دارو، 3kgدر بيماران دريافت كننده‌ 5mg دارو و 2.9kg بيماران دريافت كننده‌ي 10mg از دارو گزارش شد به نظر مي‌رسد اين دارو پروفايل ايمنی خوبي دارد. در مورد استفاده‌ِ طولاني مدت دارو هنوز نگراني‌هايي وجود دارد.

وظايف داروساز باليني در بيمارستان در چهار محور اصلي انجام مي‌گيرد. در زير به شرح خلاصه‌اي از اين وظايف و ضرورت انجام آن در بيمارستان مي‌پردازيم:

معرفي و مسئله تحقيق

- سيكلوسپورين

- آمينوگليكوزيدها

- ونكومايسين

مطالعات در سالهاي اخير نشان داده كه در بيماراني كه شرايط ويژه دارند همانند بيماران بستري در بخش ICU، بيماراني كه داروهاي نفروتوكسيك همزمان دريافت مي‌كنند، بيماراني كه در بخش انكولوژي تحت شيمي درماني قرار دارند، جهت دريافت ونكومايسين نياز به انجام TDM دارند، اين مطالعات نشان داده كه در اين بيماران با انجام TDM ميزان نفروتوكسيتي ناشي از ونكومايسين و هزينه‌هاي درمان به طور معني‌دار كاهش يافته است (7)

انجام TDM در مورد داروهايي كه فارماكوكينتيك اشباع پذير دارند همانند فني توئين و سديم والپروات و در مورد بسياري ديگر از داروها كه در ابتدا به آنها اشاره شد، ضروري مي‌باشد. مطالعات مختلف نيز در مورد اين داروها همگي مؤيد اين مطلب است كه با انجام TDM، كارايي اين داروها درمان افزايش و عوارض جانبي ناشي از آنها كاهش يافته است. بعضي مطالعات انجام شده در اين زمينه در انتها ضميمه گرديده است.

2- يكي ديگر از وظايف مهم و كاربردي داروساز باليني در بيمارستان، تنظيم دوزاژ داروها در شرايط ويژه بخصوص در بيماران بستري در بخشهاي مراقبتهاي ويژه مي‌باشد. در شرايطي كه بيماران دچار نارسايي كليوي و يا نارسايي كبدي هستند و يا بيماريهاي همزمان ديگري همانند اختلالات تيروئيد، نارسايي قلبي و ... را دارند كه به نحوي برروي پارامترهاي فارماكوكينتيك داروها بخصوص كليرانس آنها تأثير مي‌گذارد، تنظيم دوز داروها بايد بر اساس غلظت پلاسمايي دارو در زمانهاي مختلف و با محاسبة پارامترهاي فارماكوكينتيك دارو در هر فرد به طور جداگانه انجام شود. مطالعات مختلفي در اين زمينه مؤيد اين مطلب مي‌باشد. به عنوان مثال چنانچه بيماري به علت آسيب كليوي دچار افزايش كراتينين سرم گرديد كليرانس كليوي داروها در اين شرايط تغيير نموده و تنظيم دوزاژ دارو در اين بيماران، بخصوص در شرايطي كه رنج تراپيونيك آنها باريك باشد، بايد در هر بيمار بر اساس محاسبة پارامترهاي فارماكوكينتيك به طور جداگانه تنظيم گردد. لازم به ذكر است كه جهت بسياري از داروها نوموگرامهاي ويژه دارو جهت Dose adjustment آنها در شرايط ويژه وجود ندارد و همچنين به علت تغيير (شرايط هموديناميك ناپايدار بيماران بستري در بخش ICU) تغييرات زيادي در پارامترهاي فارماكوكينتيك داروها ايجاد شده، كه محاسبة دوزاژ مناسب آنها را بر اساس نوموگرام‌هاي موجود دچار اشكال مي‌كند. بر اساس رفرانسهاي معتبر فارماكوكينتيك، استاندارد طلايي جهت پايش درماني داروها در اين شرايط اندازه‌‌گيري غلظت داروها در زمانهاي مختلف و محاسبة پارامترهاي فارماكوكينتيك در هر فرد به طور جداگانه با استفاده از آلگوريتم بايزين (Bayesian Estimation) و در نهايت تنظيم دوزاژ دارو بر اساس شرايط هر بيمار (عملكرد كليوي، كبدي و ....) به طور جداگانه مي‌باشد (8). اين امر مهم يكي از وظايف داروساز باليني در بيمارستان مي‌باشد كه با توجه به شرايط بيمار (شرايط هموديناميك) و بيماريهاي همزمان و تأثير آنها در فارماكوكينتيك داروها و نيز بر اساس غلظت پلاسمايي دارو در زمانهاي مختلف، دوزاژ درماني مناسب دارو را جهت هر فرد به طور جداگانه محاسبه نمايد.

3- از وظايف ديگر داروساز باليني مشاوره با پزشكان در زمينة دارو-درماني، مشاوره در زمينه درمانهاي جايگزين بر حسب شرايط بيمار، مشاوره در زمينة نحوة پيگيري و پايش درماني بيماران مي‌باشد كه مي‌توان به عوارض جانبي احتمالي دارو-درماني انتخاب شده در بيمار و انتخاب دوزاژ درماني مناسب در بيمار، مشاوره در زمينة مواردي كه در تشخيص افتراقي‌هاي بيماري Drug Induced Disease قرار مي‌گيرد، مشاوره در زمينة ارائه پروتكل‌هاي جديد درماني و دارو-درماني‌هاي جديد بيماريها.

4-از وظايف مهم و كاربردي ديگر داروساز باليني محاسبة ميزان دقيق كالري مورد نياز بيماران و محاسبه دقيق مقدار كربوهيدرات، پروتئين و چربي مورد نياز هر بيمار و همچنين ميزان trace elements و ويتامين‌هاي مورد نياز هر بيمار به طور جداگانه، بخصوص در بيماران بستري در ICU مي‌باشد كه خود شامل دو بخش عمدة Enteral Nutrition و Parenteral Nutrition مي‌باشد. متأسفانه يكي از ضعفهاي مهم در بيماران بستري در ICU در بيمارستانهاي كشور، عدم توجه دقيق به Nutrition بيماران مي‌باشد. مطالعات فراواني نشان داد‌ه‌اند كه عدم دريافت كالري مناسب همراه با ويتامينها و املاح معدني مناسب در اين بيماران با بدتر شدن وخامت بيماران بستري در ICU ارتباط مستقيم و معني‌داري داشته است. لذا توجه به اين امر مهم مي‌تواند در بهبود وضعيت بيماران بستري در بخشهاي مراقبت ويژه نقش بسزايي داشته باشد. متأسفانه به علت عدم دسترسي به فراورده‌هاي Enteral feeding در ايران و عدم محاسبه دقيق ميزان كالري و مقدار trace elementها و ويتامينهاي مورد نياز بيماران بستري در ICU، اين امر مهم در اكثر بيمارستانهاي كشور انجام نمي‌گيرد. از اهداف مهم داروساز باليني مي‌تواند ارائه پروتكل مناسب جهت تغذيه بيماران (Enteral & Parenteral) بستري در ICU باشد كه خود مي‌تواند نقش بسزايي در كاهش وخامت بيماران بستري در ICU ايفا نمايد.

وسايل و پرسنل مورد نياز جهت انجام وظايف شرح داده شده

جهت انجام TDM به اندازه‌گيري غلظت پلاسمايي داروها در زمانهاي مختلف نياز به دستگاه HPLC و TDx مي‌باشد كه دستگاه HPLC در محل آزمايشگاه بيمارستان موجود است لذا تنها وسيله مورد نياز در اين زمينه دستگاه TDx بوده كه با روش Fluresence Polarization Immunoassay (FPIA) غلظت پلاسمايي داروها را اندازه‌گيري مي‌نمايد. همچنين نرم افزار NON MEN و Win Non Mix جهت انجام Bayesian Estimation نيز لازم مي‌باشد. در ضمن جهت كار با دستگاه ذكر شده نياز به يك نفر كارشناس شيمي است.

جهت ارائه خدمات ذكر شده در بند 3، بر اساس استانداردهاي موجود به ازاء هر هفتاد تخت بيمارستاني نياز به يك نفر داروساز باليني مي‌باشد كه هر كدام بتواند نهايتاً به دو بخش بيمارستان در اين زمينه خدمات ارائه دهد.

داروسازی بالینی یا فارماکوتراپی یکی از شاخه‌های داروسازی است که بیشتر در زمینه مشاوره دارویی برای پزشکان فعالیت دارد. پزشکان متخصص می‌توانند پاسخ سوالات تخصصی دارویی خود را از داروسازان بالینی دریافت کنند. این رشته نیز مانند رشته پزشکی به زیر شاخه‌های متعدد از قبیل کودکان، عفونی، داخلی، مراقبتهای ویژه و غیره تقسیم می‌شود. امروزه در دنیا به تعداد تخصصهای پزشکی موجود، تخصصهای داروسازی بالینی به وجود آمده است. هدف از این رشته مصرف بهینه دارو یا به عبارتی جایگزین نمودن داروهای تجویز شده با داروهای بهتر، کاهش مصرف اقلام دارویی، تغییر مقادیر مصرف دارو می‌باشد. مصرف بهینه فقط کم مصرف کردن نیست بلکه درست مصرف کردن است. برخی از وظایف این گروه از متخصصین بررسی تاریخچه دارویی بیمار، نظارت بر مصرف صحیح دارو توسط بیمار، بررسی عوارض جانبی داروها و گزارش آنها، پیگیری غلظتهای دارویی در بیماران برای جلوگیری از مسمومیتها، دستیابی به دوز صحیح درمانی (پایش) و کم کردن مدت بستری شدن بیماران و ارائه مشاوره دارویی به پزشکان است.

فارماکوتراپی در ایران

رشته داروسازی بالینی (فارماکوتراپی) در ایران از سال ۱۳۷۰ پا به عرصه وجود نهاد و از سال ۱۳۷۴ در دانشکدهٔ داروسازی دانشگاه علوم‌پزشکی تهران پذیرش دستیار تخصصی داروسازی بالینی شروع شد. هم اکنون بیش از ۵۰ فارغ التحصیل این رشته در سراسر کشور مشغول ارائه خدمات دارویی بالینی می باشند و حدود ۶۰ دستیار مشغول تحصیل هستند. در بین دانشگاههای علوم پزشکی کشور دانشگاه علوم پزشکی تهران، شهید بهشتی و مازندران دارای پذیرش دوره دستیاری و گروه داروسازی بالینی بوده و دانشگاههای علوم‌پزشکی اصفهان، شیراز و مشهد دارای گروه داروسازی بالینی در دانشکده‌های داروسازی می باشند.

انجمن داروسازی بالینی ایران

انجمن داروسازی بالینی ایران در سال ۱۳۸۵ از کمیسیون انجمنهای علمی گروه پزشکی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مجوز فعالیت دریافت نمود و اولین انتخابات اعضای هیئت مدیره انجمن داروسازی بالینی ایران در تاریخ ۱۷/۱۱/۸۵ با شرکت اکثر متخصصین این رشته از سراسر کشور و نمایندهٔ وزارت بهداشت انجام گردید. پزشکان خیرالله غلامی، مجتبی مجتهدزاده، منصور رستگارپناه و حسین خلیلی از دانشگاه علوم‌پزشکی تهران، دکترفانک فهیمی از دانشگاه شهیدبهشتی، دکتر مجید شهرتی از دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله و دکتر فریبرز فرساد از دانشگاه علوم پزشکی ایران به عنوان اعضای هیئت مدیره انتخاب شدند. در حال حاضر دکتر غلامی به عنوان رئیس، دکتر مجتهدزاده به عنوان نائب رئیس، دکتر جوادی به عنوان خزانه‌دار، دکتر سلام‌زاده به عنوان بازرس و دکتر ابریشمی به عنوان دبیر انجمن انتخاب شدند. هدف اصلی این انجمن تعریف و تبیین خدمات دارویی و تعیین جایگاه اصلی داروساز در بیمارستان و چرخه درمان می باشد. در تعریف این انجمن٬ داروخانه دارای جایگاه ویژه‌ای بوده که در آن به فرد مراجعه کننده به عنوان بیمار و نه مشتری و عرضه دارو به عنوان ارائه خدمات پزشکی نه صرفاً ارائه کالا نگاه می‌شود.